Oorlog Midden-Oosten: vijf vragen over kunstmest
De kunstmeststoffensector staat onder zware druk door oplopende geopolitieke spanningen. Sinds het begin van de oorlog steeg de ureumprijs met 80 procent en de prijs van KAS met 15 procent. Dat leidt tot grote onzekerheid bij veehouders. Dit is het eerste deel van een serie waarin we de impact van het conflict in het Midden-Oosten schetsen.
Sinds eind februari voeren de Verenigde Staten en Israël aanvallen uit op Iran. Als reactie probeert Iran de Straat van Hormuz af te sluiten, een smalle, maar cruciale doorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. Die route is van groot belang voor het wereldwijde transport van olie en aardgas, basisgrondstoffen van de wereldeconomie en essentieel voor de productie van stikstofkunstmest. Verstoringen in deze aanvoerketen zorgen meteen voor nervositeit op de markt en versterken de prijsdruk.
In dit eerste deel over kunstmest komen Luuk Hagting, inkoopmanager bij Triferto, en Reinier Gerrits, directeur van Meststoffen Nederland, aan het woord.
Wat is de impact van de blokkade van de Straat van Hormuz op de kunstmestsector?
Gerrits: ‘Ongeveer 25 tot 30 procent van de wereldwijde handel in stikstofkunstmest passeert via de Straat van Hormuz. De blokkade verstoort de scheepvaart en zorgt op zijn beurt voor een sterke prijsstijging. Europa is geen grote importeur van minerale meststoffen zoals ureum, maar de blokkade heeft wel impact op de wereldwijde marktprijs.’
‘Daarnaast is er een directe link tussen kunstmestprijzen en gasprijzen. Europese producenten maken kunstmest via het zogenoemde Haber-Boschproces. Daarbij wordt aardgas gebruikt om stikstof uit de lucht om te zetten in een stikstofverbinding zoals ureum. Aardgas vertegenwoordigt ongeveer 80 procent van de productiekosten. Als de gasprijs stijgt, volgt de prijs van Europees geproduceerde kunstmest dus automatisch.’
Hoe sterk zijn de aardgas- en kunstmestprijzen gestegen?
Hagting: ‘Sinds de blokkade van de Straat van Hormuz is de Europese gasprijs ruwweg met 25 tot 35 procent gestegen. Zo ging de prijs voor levering op korte termijn van ongeveer 55 euro per megawattuur naar 66 euro per megawattuur. Die prijs blijft schommelen onder invloed van de ontwikkelingen in het Midden-Oosten.’
‘De prijs van ureum steeg van 400 dollar per ton vóór de oorlog naar 750 dollar per ton erna. Dat komt neer op een stijging van ongeveer 80 procent. Omgerekend is dat grofweg van circa 370 euro naar ongeveer 690 euro per ton, afhankelijk van de wisselkoers en transportkosten in Nederland.’
‘De prijs van KAS steeg volgens noteringen van Boerenbusiness in dezelfde periode van 380 euro per ton naar 440 euro per ton, een toename van zo’n 15 procent. Ureum stijgt dus sneller in prijs dan KAS. Dat komt doordat ureum internationaal wordt verhandeld. Vooral landen in het Verre Oosten zoals India, Pakistan, Bangladesh en China kopen nauwelijks KAS en zijn grote afnemers van ureum uit het Midden-Oosten. Dit aanbod valt nu weg, waardoor ze naar andere leveranciers kijken, waaronder de voor Europa belangrijke Noord-Afrikaanse leveranciers. Door de stijgende vraag en het beperktere aanbod schiet de ureumprijs omhoog. KAS wordt regionaal met name in Europa geproduceerd en regionaal verhandeld. Hierdoor is de prijs minder gevoelig voor de internationale ontwikkelingen en opgebouwde spanningen.’
Welke adviezen geeft u aan boeren in deze marktomstandigheden?
Hagting: ‘Het blijft bijzonder moeilijk om het verloop van kunstmestprijzen te voorspellen. Niemand weet hoe de situatie in Iran zich verder ontwikkelt en die onzekerheid weegt zwaar op zowel de energie- als de kunstmestmarkten. Ik verwacht geen fysieke tekorten aan kunstmest in Europa, maar de nervositeit op de markt leidt wel tot emotioneel aankoopgedrag, wat de prijzen verder opdrijft.’
‘De kans is reëel dat de prijzen op korte termijn nog stijgen. Boeren die hun kunstmest al tijdig hebben aangekocht en opgeslagen voor het komende seizoen, bevinden zich dus in een gunstige positie.’
Hoe kan de kunstmestindustrie zich in de toekomst beter beschermen tegen dit soort crisissen?
Gerrits: ‘Het is belangrijk om een zo competitief mogelijke kunstmestsector op wereldniveau uit te bouwen. Zo worden we minder afhankelijk van import. Tegelijk moet de sector, net als de landbouw, voldoen aan de Europese klimaatdoelstellingen. De kunstmestindustrie valt daarvoor onder het ETS-systeem. Europa wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn. Om dat te bereiken komen er per ton uitgestoten CO2 extra kosten bovenop, die in de toekomst verder stijgen.’
‘Dat systeem stimuleert investeringen in CO2-reductie, zoals het afvangen en opslaan van CO2 uit het productieproces. Die CO2 wordt vervolgens via schepen of pijpleidingen getransporteerd en permanent ondergronds opgeslagen.’
‘Daarnaast kan de sector inzetten op alternatieve routes voor aardgas, zoals biogas of duurzaam geproduceerde waterstof of ammoniak. Deze routes zijn echter voorlopig flink duurder.’
‘Omdat deze duurzame transitie veel investeringen vraagt, is het belangrijk om de Europese markt te beschermen tegen goedkopere, meer vervuilende import. Daarom is sinds begin 2026 het CBAM-mechanisme van kracht. Dat systeem belast kunstmest uit landen met een hoge CO2-voetafdruk extra bij invoer in Europa.’
Leidt dat beschermingsmechanisme niet tot hogere kunstmestprijzen voor boeren?
Hagting: ‘Door CBAM wordt het inderdaad moeilijker om goedkope kunstmest van buiten Europa te importeren, omdat daar een aanzienlijke heffing op komt. Tenzij die producten een vergelijkbaar lage CO2-voetafdruk hebben als Europese kunstmest. In de praktijk betekent dit dat importeurs bijvoorbeeld ongeveer 80 euro per ton ureum en 130 euro per ton KAS extra betalen.’
‘Daardoor zijn we als inkopers sterker aangewezen op de West-Europese kunstmestindustrie. In het verleden konden we bij hoge prijzen hier nog uitwijken naar goedkopere import, maar die mogelijkheid wordt nu beperkt. Dat kan op korte termijn inderdaad leiden tot hogere prijzen.’
Gerrits: ‘Toch is CBAM noodzakelijk. Op lange termijn zorgt het ervoor dat we een competitieve en duurzamere Europese kunstmestsector uitbouwen. Zo worden we minder afhankelijk van import en aardgas, en staan we sterker tegenover crisissen zoals die van vandaag.’
