Vier boeren, vier verschillende ligboxafscheidingen

Gemaakt van staal, hout, kunststof of glasvezel, recht of krom: als het aankomt op ligboxen is de keuze reuze. Welke keuzes heb je als veehouder bij het vervangen van de ligboxen en wat zijn in de praktijk de verschillen tussen de beschikbare systemen? Veeteelt portretteerde vier melkveehouders die ieder voor een ander systeem kozen. 

De moderne melkkoe is de afgelopen decennia fors veranderd. Koeien zijn groter geworden, produceren meer melk en stellen daardoor ook hogere eisen aan hun omgeving. Dat geldt zeker voor de ligbox. Waar een ligbox vroeger vooral praktisch moest zijn, draait het tegenwoordig steeds meer om comfort, gezondheid en natuurlijk gedrag. Nieuwe inzichten in dierenwelzijn hebben geleid tot een grote variatie aan systemen, materialen en modellen. 

Ligbox zien als systeem

‘De ligbox is echt een systeem’, stelt Wiebe Veenstra van Vetvice in de special huisvesting van het juni-nummer van Veeteelt. ‘Het is een samenspel van de ondergrond, de zachtheid van de bodem, de grip, het ijzerwerk, de afmetingen van de box én het management van de boer.' Daarbij moet volgens Rob Bulte van Moduulbouw het natuurlijke lig- en stagedrag van de koe leidend zijn. ‘Of het nu een jersey, fleckvieh of holstein is, elke koe staat en ligt op dezelfde manier’, zegt hij. Bij het opstaan strekt een koe eerst haar nek, verplaatst haar gewicht, komt eerst met haar achterkant omhoog, strekt vervolgens een voorpoot, staat volledig op en maakt haar rug wat bol om haar voorpoten goed onder zich te kunnen zetten. ‘Daar moet je rekening mee houden bij de plaatsing van de kop-, schoft- en knieboom.’

Vier melkveehouders vertellen hieronder waarom zij voor een bepaald type ligbox kozen. Een uitgebreid artikel over ligboxen is te lezen in het juninummer van Veeteelt. 

Houten ligboxen in de stal van Frank Winter

Tijdens een excursie in het buitenland maakte melkveehouder Frank Winter voor het eerst kennis met houten ligboxafscheidingen. Zijn eerste indruk was gemengd. ‘Ik vond het in eerste instantie een bijzonder gezicht, dat hout in de stal. Maar de boeren daar waren stuk voor stuk erg enthousiast’, vertelt hij. Winter melkt in Vriezenveen circa 250 koeien. 

Schone en droge boxen

Gedreven door koecomfort en een hoge melkproductie besloot hij vier en een half jaar geleden 28 stalen ligboxafscheidingen te vervangen door de houten varianten van Greutink Stalinrichting. ‘Ik heb ook naar flexibele boxafscheidingen gekeken, maar bij andere bedrijven zag ik dat koeien daar toch regelmatig schuin in de box lagen. Bij de houten afscheidingen lagen de koeien juist mooi recht. Dat vind ik belangrijk. Zeker omdat we werken met gescheiden mest in diepstrooiselboxen: de box moet echt schoon en droog blijven, anders ontstaat er snel een broeibak voor bacteriën. Bovendien liggen ze helemaal vrij van hout of ijzer.'

Ruimte winnen door boxvorm

De ervaring met hout beviel zo goed dat Winter twee jaar geleden ook de overige stalen boxen verving. Daarbij ziet hij meerdere praktische voordelen. ‘Een groot pluspunt is dat het onderste deel van de voet van RVS is, waardoor roestproblemen zoals bij onze oude stalen boxen niet meer voorkomen.’ Daarnaast levert het systeem volgens hem ook extra ruimte op. ‘Door de vorm van de houten afscheiding win je per box zo’n zeven centimeter, zonder dat je de stal breder hoeft te maken. Dat lijkt misschien weinig, maar op stalniveau maakt dat echt verschil voor het ligcomfort van de koe.’ Winter vertelt dat hij bij het eerste eiland geprobeerd heeft een box ertussenuit te halen, zodat de boxbreedte naar 118 centimeter kon. ‘Ik kon niet meer boxen missen, dus de rest van de boxen is 110 centimeter breed. Mijn koeien zijn zeker niet kleiner dan gemiddeld, maar dit gaat prima. Vooral omdat je die 7 centimeter winst hebt.’

Ervaringen delen

De houten afscheidingen zijn volgens Winter wel wat duurder dan de andere varianten, maar dat is volgens hem niet het belangrijkste punt. ‘Ik heb er vertrouwen in dat ze de investering weer terug leveren.’ Ondertussen zijn er al veel andere melkveehouders in de stal van Winter komen kijken naar de houten ligboxafscheidingen. ‘Een mooi verhaal gelooft iedereen wel, maar ga echt zelf de roosters op om het te zien’, adviseert hij.

Stalen ligboxen in de stal van Willem-Jan Jansen

De oude halve matrassen in de stal van melkveehouder Willem-Jan Jansen uit Weesp waren aan vervanging toe. In combinatie met een destijds beschikbare subsidie in Noord-Holland voor het vervangen van de matrassen of schoftbomen en de discussie rondom sloopmelk, ging hij opzoek naar vervanging. Nieuwe matrassen bleken echter lastig te combineren met de bestaande ligboxen. ‘De oude boxen stonden met twee pootjes op het beton. Nieuwe matrassen moesten daar omheen worden gevouwen. In combinatie met zaagsel vond ik dat geen duurzame oplossing’, legt hij uit. Jansen koos daarom voor een ander type stalen ligbox van DSD Stalinrichting. 

Makkelijker liggen

De nieuwe boxen bevallen in combinatie met de nieuwe koematrassen goed. ‘De koeien gaan makkelijker liggen, zitten minder vaak klem en liggen langer. Als een bed lekker ligt, blijf je er langer in. Dat geldt voor koeien ook.’ Jansen merkt dat de koeien zich door de nieuwe matten makkelijker laten vallen om te gaan liggen. ‘Bij gym spring je zelf ook makkelijker over de bok als er een veiligheidsmat onder ligt.’

Kleinere koeien door kruisingen

In de stal van Jansen lopen zo’n 120 melkkoeien van verschillende rassen rond, waaronder kruisingen met jersey, blaarkop, brown swiss en zwartbont. De koeien wisselen dan ook van maat. De boxen behielden een breedte van 112 centimeter. ‘Door de kruising met jersey hebben we wat kleinere koeien. Met oog op de discussie rondom het aantal ligplaatsen was ik een beetje bang om ligboxplaatsen in te ruilen voor meer breedte per ligbox. En deze breedte gaat prima.’

Flexibele ligboxen in de stal van Marco van Deursen

Zijn oog viel niet meteen op de flexibele ligboxafscheidingen, maar vanwege koecomfort koos melkveehouder Marco van Deursen uit Neeritter er uiteindelijk wel voor er een deel van zijn oude stalen boxen mee te vervangen. ‘Onze vorige boxen waren kwalitatief gewoon slecht. Ze braken na twaalf jaar al’, zegt hij. Op een beurs kwam hij de flexibele boxen van Moduulbouw tegen. De melkveehouder bezocht ook een aantal andere bedrijven met flexibele boxen en ging overstag. ‘Het is een kwalitatieve, simpele box, prijsconcurrerend en per losse box te koop. Dat systeem dat je per box verder kan bouwen past mij goed’, vertelt hij. 

Ligboxen inleveren voor extra koecomfort

Alle boxen in de jongveestal zijn inmiddels vervangen, evenals een deel van de boxen in de melkveestal met 125 melkkoeien. Ook kwamen er nieuwe matten in. De boxbreedte is aangepast van 110 centimeter naar 118,5 centimeter. Omdat de melkveehouder aan vaste stalmaten vastzat, moest hij op alle vier zijn boxeilanden een ligbox inleveren. ‘Daar heb ik geen spijt van, koecomfort gaat voor’, zegt hij. 

Nieuw vs oud

Doordat de melkveehouder nog maar een gedeelte van de boxen heeft vervangen, kan hij goed het verschil zien tussen de oude en nieuwe boxen. ‘Het eiland met de nieuwe boxen ligt altijd vol. De koeien liggen er echt liever in, liggen beter en hebben minder beschadigingen’, merkt hij op. De rest van de oude ligboxen wordt nog vervangen. ‘Ook bij de droge koeien, ik wil alles hetzelfde hebben.’

Dreamstal boxen in de stal van Sjoerd Sterkenburgh

Via de regionale radio hoorde melkveehouder Sjoerd Sterkenburgh uit Ferwoude van de Dreamstal boxen van Cowhouse. Hoewel zijn stalinrichting, waterbedden met zwevende ijzeren ligboxafscheidingen, nog niet per se aan vervanging toe was, besloot Sterkenburgh toch de overstap te maken naar andere ligboxen en matrassen. ‘Ik wil het optimale voor de koeien. In stapjes wil ik telkens het koecomfort verbeteren’, vertelt de melkveehouder. ‘Ik werd meteen enthousiast toen ik hoorde dat deze boxen geen horizontale buizen hebben voor zo min mogelijk belemmering. Zoiets moeten we hebben, dacht ik meteen.’

Zoeken naar variant op diepstrooiselboxen

Echt tevreden over de waterbedden die in de stal lagen, was Sterkenburgh niet. In diepstrooiselboxen zag hij het meest, maar die vond de melkveehouder niet bij zichzelf passen. ‘Dan moet je op gezette tijden instrooien en schoonmaken. Dat past niet bij mij als persoon’, zegt hij. Sterkenburgh vindt de Dreamboxen het dichtst in de buurt van diepstrooiselboxen komen. 

Nooit meer vast

In augustus 2024 verving hij de eerste vijftig boxen, in maart dit jaar de rest. ‘Het is een hele verbetering. De koeien liggen sneller en langer, ze blijven schoner en er zit nooit meer een koe vast.’ Het enige nadeel vindt de melkveehouder dat er soms een koe tussen de twee rode ballen door loopt. ‘Een klein vaarsje bijvoorbeeld. Die staat dan in de tussenrij. Maar ze zitten niet vast en als je een bal losmaakt, dan staan ze zo weer terug in de box. Je hebt in ieder geval geen koe die iets mankeert.’

Om en om liggen is verleden tijd

De melkveehouder ging terug van 209 ligboxen met een breedte van 115 centimeter naar 175 ligboxen van 140 centimeter breed, maar met 180 melkkoeien is dat voor hem geen probleem. ‘We hebben de stal ruim gebouwd, maar met onze drie robots is 180 koeien toch de max. Bovendien lagen de koeien voorheen vaak om en om, met daartussen een lege plek. Toen ik in 2024 zag dat de koeien kozen voor de Dreamstall boxen, was de keuze snel gemaakt.’